o muíño do Tombo na parroquia de Cela

Posted on Xuño 28, 2012

0


O río que pasa polo Tombo é o da Devesanova, chámase así na súa zona de nacemento. Logo vai cambiando de nome segundo as zonas polas que vai pasando. Segundo os lugares pódese chamar tamén río da Pena, río do Tombo, río do Mouro… O nome do outro río de Cela, o do Inferno, está máis establecido. Os infernos eran as bodegas dos muíños. Este río recibiu o nome de Inferno na súa desembocadura, onde se concentraban varios muíños. Na súa totalidade, en Cela hai construídos uns 45 muíños.

fonte: Asociación Cultural Danzadeira

fonte: Manuel Aldao

Aos muíños non se lles pode poñer unha data de construción concreta. No caso do Muíño do Tombo, presúmese que se construíra arredor do século XVII, xa que aparece rexistrado  nas “Respuestas Generales” do Catastro de Ensenada de 1752. Este documento contaba cunhas 40 preguntas, entre as que se atopan a de se hai muíños e de que tipo son. Este cuestionario fíxose parroquia por parroquia. Nel, contabilízanse 245 ‘molinos harineros’ no Morrazo, 43 na parroquia de Santa María de cela, 7 en Bon e 37 na parroquia de San Martiño de Bueu.

                En la Feligresía de santa Maria de Cela hay quarenta y tres Molinos, uno de ellos de Piedras blancas que muele mes y medio, y todos los demás de Piedras negras muelen diez meses del año con el agua del Rio de Foxonoval y Rio de Borras, […] Cinquenta reales devellon: Otro de Canle llamado Mouro del medio de Domingo Martinez y consortes; otro de Canle llamado Mouro deavajo de Bernardo Freire y consortes enla misma Aldea: otro de Canle llamado tombo datorre de Domingo Lorenzo y consortes  enla Aldea otra; Otro de Canle llama…

‘Respuestas Generales’ do Catastro de Ensenada de 1752

 

Respecto á sua toponímia, o muíño do Tombo debe o seu nome ao lugar -Tombo ou lagos do Tombo-. Atopamos segundo cita Eligio Rivas Quintáns:

                Tombo: Lat. tumulus ‘montículo’;  preindoeur. *tu – m – b- ‘hueco que resuena, hinchazón, caer’. […] La voz tombo es aquí [en Marín] común, pero no en sentido topográfico ya, sino con significado de ‘caída, vuelco’, como en el dicc. tomballada ‘caída’ y los tomballóns ‘ a vuelcos y agarradas dos personas’.  […] Corominas dice que tumbar es de origen expresivo y eso parece indicar el emparejamiento: tombo ‘caída’/ tombo ‘túmulo’ , fr. tomber sucesor del a. fr. tumer ‘danzar’, y nuestro tombar, cas. tumbar. […] La base *t – b -> *tab- /*tob-‘hueco’ […] debe alargarse con -m-, como expresiva de hueco, himchar, caer con resonancia, y establecer una raíz *tam-b-/*tomb-b-.

fotografías do Muíño do Tombo conservadas no bar ‘O Muíño Vello’

O Muíño do Tombo é un muíño de canle, pois non hai encoro de auga.  O seu entorno ou zona pública é tamén interesante. Este é un souto onde anteriormente se situaban os lagos onde se maceraba o liño. A produción de liño perdeuse en Cela no século XIX. Os veciños aproveitaban o desnivel para construír os muíños e, neste caso, modificábase o curso do río para criar os lagos do liño. A mesma auga que movía o muíño pasaba polos lagos do liño. Co paso do tempo, as familias que facían uso deste lugar plantaron árbores e o souto deixou de ser de uso comunal. O lavadoiro que hai no Tombo é moderno, construíuse nos anos 20. Antes lavábase directamente nas augas do río. No lugar hai dúas fontes. Unha é a Fonte Vella, na que se collía a auga directamente do chan cunha ferrada. A outra está integrada no actual lavadoiro. Este lugar representa a importancia da auga na nosa sociedade.

No ano 1997 a muíño do Tombo restaurouse grazas a unha subvención.

·

Motivos d’Aldea quere agradecer a Manuel Aldao Portas, Arturo Sánchez Cidrás e Belarmino Barreiro Rosales a súa inestimable axuda e colaboración na elaboración deste artigo.

·

·

·
IMAXES E BIBLIOGRAFÍA
Os muíños de auga na península do Morrazo, Manuel Aldao Portas, verán de 1982
Os Muíños de Auga na parroquia de Cela, Asociación Cultural Danzadeira, Cela, setembro de 2000

Advertisements